Υπήρχε μια εποχή που δεν χρειαζόταν να ξέρεις ούτε μία λέξη ιταλικά για να τραγουδήσεις ένα ιταλικό τραγούδι.
Μπορεί να μην ήξερες ακριβώς τι σήμαινε Felicità, μπορεί να μπέρδευες τους στίχους του Sarà perché ti amo και πιθανότατα δεν μπορούσες να μεταφράσεις ολόκληρο το L’Italiano. Όταν όμως έφτανε το ρεφρέν, όλοι ήξεραν τι έπρεπε να τραγουδήσουν.
Στην Ελλάδα των 80s, η ιταλική μουσική δεν ήταν απλώς άλλη μία ξένη μουσική που ακουγόταν στο ραδιόφωνο. Είχε κάτι πολύ πιο οικείο. Ίσως ήταν οι μελωδίες, ίσως ο ρομαντισμός, ίσως αυτή η χαρακτηριστική υπερβολή που οι δύο μεσογειακοί λαοί καταλαβαίναμε πολύ καλά.
Και για αρκετά χρόνια, τα ιταλικά τραγούδια ήταν παντού.
Η Ιταλία Ήταν Ήδη Δίπλα μας
Η σχέση του ελληνικού κοινού με την ιταλική μουσική φυσικά δεν ξεκίνησε το 1980. Ιταλικά τραγούδια και μελωδίες είχαν φτάσει στην Ελλάδα πολύ νωρίτερα, ενώ αρκετές ιταλικές επιτυχίες είχαν αποκτήσει και ελληνικές διασκευές.
Στα τέλη των 70s, τραγούδια όπως το Ti amo του Umberto Tozzi και το Gloria είχαν ήδη δείξει πόσο εύκολα μπορούσε μια ιταλική μελωδία να περάσει τα σύνορα. Και όταν μπήκαμε στα 80s, αυτή η σχέση έγινε ακόμη πιο δυνατή.
Η Ιταλία άλλωστε δεν μας φαινόταν τόσο μακρινή όσο η Αμερική ή ακόμη και η Βρετανία. Υπήρχε μια πολιτισμική συγγένεια, ένας κοινός μεσογειακός τρόπος έκφρασης και μια μουσική που μπορούσε να είναι χαρούμενη, δραματική, ρομαντική και υπερβολική μέσα στα ίδια τρία λεπτά.
Κάπου εκεί εμφανίστηκαν και τα τραγούδια που θα συνόδευαν μια ολόκληρη εποχή.
«Sarà perché ti amo»
Το 1981 οι Ricchi e Poveri κυκλοφόρησαν ένα τραγούδι που δύσκολα μπορούσες να ακούσεις μόνο μία φορά.
Το Sarà perché ti amo είχε όλα όσα χρειαζόταν μια μεγάλη ιταλική επιτυχία: απλή μελωδία, χαρούμενο ρυθμό και ένα ρεφρέν που μπορούσες να θυμηθείς ακόμη κι αν δεν καταλάβαινες ούτε μία λέξη.
Οι Ricchi e Poveri είχαν ήδη μεγάλη ιστορία πίσω τους, αλλά στις αρχές των 80s βρήκαν έναν ήχο που ταίριαζε απόλυτα στην εποχή. Τραγούδια όπως τα Mamma Maria και Voulez-vous danser συνέχισαν αυτή την πορεία και το συγκρότημα έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ιταλικά ονόματα και στην Ελλάδα.
Υπήρχε κάτι σχεδόν αδύνατο να αντισταθείς σε αυτά τα τραγούδια. Δεν προσπαθούσαν να είναι «cool». Ήταν απλώς χαρούμενα, μελωδικά και φτιαγμένα για να τραγουδιούνται.
Al Bano και Romina Power: Το Ζευγάρι που Γνώριζαν Όλοι
Και μετά υπήρχαν ο Al Bano και η Romina Power.
Για το ελληνικό κοινό των 80s δεν ήταν απλώς δύο Ιταλοί τραγουδιστές. Ήταν σχεδόν τηλεοπτικές φυσιογνωμίες που ένιωθες ότι γνώριζες.
Το Felicità του 1982 έγινε τεράστια επιτυχία και παραμένει μέχρι σήμερα ίσως ένα από τα πρώτα τραγούδια που έρχονται στο μυαλό όταν κάποιος αναφέρει την ιταλική ποπ εκείνης της εποχής.
Ακολούθησαν τραγούδια όπως το Ci sarà και το Sempre sempre, με τις δύο τόσο διαφορετικές φωνές τους να δημιουργούν έναν συνδυασμό που αναγνωριζόταν μέσα σε δευτερόλεπτα.
Και φυσικά υπήρχε η εικόνα τους.
Ο Al Bano με την τεράστια φωνή και η Romina με την αμερικανική καταγωγή και την κινηματογραφική παρουσία έμοιαζαν με το τέλειο ιταλικό ζευγάρι. Η πραγματική ζωή αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη, αλλά εκείνη την εποχή αντιπροσώπευαν για εκατομμύρια Ευρωπαίους μια σχεδόν ιδανική εικόνα αγάπης και ευτυχίας.
Toto Cutugno και «L’Italiano»
Αν υπήρξε ένα τραγούδι που κατάφερε να συμπυκνώσει ολόκληρη την εικόνα της Ιταλίας σε λίγα λεπτά, ήταν το L’Italiano.
Ο Toto Cutugno το παρουσίασε στο Φεστιβάλ του Sanremo το 1983 και, παρόλο που δεν κέρδισε τον διαγωνισμό, το τραγούδι απέκτησε τεράστια διεθνή ζωή.
Το περίφημο Lasciatemi cantare έγινε ένα από εκείνα τα σημεία που ακόμη και άνθρωποι που δεν μιλούσαν ιταλικά μπορούσαν να τραγουδήσουν χωρίς δεύτερη σκέψη.
Στην Ελλάδα ο Cutugno έγινε ένα από τα πρόσωπα που συνδέθηκαν έντονα με την ιταλική μουσική των 80s. Και το L’Italiano είχε ένα ακόμη πλεονέκτημα: δεν ήταν απλώς ένα ερωτικό τραγούδι. Ήταν σχεδόν μια μουσική καρτ ποστάλ από την Ιταλία.
Και Κάθε Χρόνο Περιμέναμε το Sanremo
Για πολλά χρόνια, το Φεστιβάλ του Sanremo ήταν κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν απλό μουσικό διαγωνισμό.
Αποτελούσε βιτρίνα της ιταλικής μουσικής βιομηχανίας και πολλά από τα τραγούδια που παρουσιάζονταν εκεί ταξίδευαν γρήγορα και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Και η Ελλάδα ήταν ένα από τα μέρη όπου αυτός ο ήχος έβρισκε ιδιαίτερα δεκτικό κοινό.
Μέσα από το Sanremo γνωρίσαμε ή ξανασυναντήσαμε καλλιτέχνες που θα γίνονταν συνώνυμοι με την ιταλική μουσική της εποχής. Οι μελωδίες ήταν δυνατές, οι εμφανίσεις συχνά θεατρικές και τα τραγούδια είχαν κάτι που η αγγλοσαξονική pop δεν είχε πάντα: δεν φοβόντουσαν καθόλου το συναίσθημα.
Και αυτό στην Ελλάδα το καταλαβαίναμε πολύ καλά.
Η Άλλη Ιταλία των 80s
Βέβαια, η ιταλική μουσική δεν ήταν μόνο Al Bano, Romina Power, Toto Cutugno και Ricchi e Poveri.
Οι Matia Bazar έφερναν έναν πιο σύγχρονο και ηλεκτρονικό ήχο. Η Gianna Nannini είχε μια πιο rock προσωπικότητα και μια φωνή που δεν μπορούσες να μπερδέψεις με καμία άλλη. Ο Eros Ramazzotti εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας και γρήγορα εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα ιταλικά ονόματα της επόμενης περιόδου.
Η ιταλική σκηνή είχε αρχίσει να αλλάζει μαζί με την ίδια τη δεκαετία.
Τα synthesizers γίνονταν περισσότερα, οι παραγωγές πιο ηλεκτρονικές και η μουσική των clubs άρχισε να δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική ιταλική εισβολή.
Και Μετά Ήρθε η Italo Disco
Αν η ιταλική pop κέρδισε το ελληνικό ραδιόφωνο, η Italo Disco βρήκε το φυσικό της σπίτι στις πίστες.
Στις αρχές και τα μέσα των 80s, ένας νέος ηλεκτρονικός ήχος άρχισε να εξαπλώνεται στην Ευρώπη. Synthesizers, drum machines, αγγλικοί στίχοι — όχι πάντα με την καλύτερη προφορά — και μελωδίες που κολλούσαν στο μυαλό.
Το Dolce Vita του Ryan Paris, το I Like Chopin του Gazebo, το Don’t Cry Tonight του Savage και δεκάδες ακόμη κυκλοφορίες έγιναν μέρος του ευρωπαϊκού soundtrack της δεκαετίας.
Και στην Ελλάδα αυτός ο ήχος ταίριαξε απόλυτα.
Disco, clubs, πάρτι, καλοκαιρινά μαγαζιά και κασέτες γέμιζαν με αυτά τα τραγούδια. Για αρκετούς νέους εκείνης της εποχής, μάλιστα, η λέξη «ιταλικό» άρχισε σταδιακά να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό από το Sanremo.
Μπορούσε πλέον να σημαίνει synthesizer, ηλεκτρονικά drums και νυχτερινή πίστα.
Από το Ραδιόφωνο Μέχρι τα Καλοκαιρινά Μαγαζιά
Ίσως όμως το σημαντικότερο ήταν ότι αυτά τα τραγούδια δεν έμεναν σε ένα συγκεκριμένο κοινό.
Μπορούσες να τα ακούσεις στο ραδιόφωνο. Σε ένα πάρτι. Από ένα κασετόφωνο. Σε ένα καλοκαιρινό μαγαζί δίπλα στη θάλασσα. Από ένα αυτοκίνητο με ανοιχτά παράθυρα. Ακόμη και από την τηλεόραση.
Και σε μια εποχή χωρίς YouTube, Spotify ή Shazam, πολλές φορές μάθαινες ένα τραγούδι με τον παλιό τρόπο.
Το άκουγες.
Σου άρεσε.
Και μετά προσπαθούσες να ανακαλύψεις ποιος το τραγουδούσε.
Αν ήσουν τυχερός, ο παραγωγός του ραδιοφώνου έλεγε τον τίτλο. Αν όχι, περίμενες μέχρι να το ξανακούσεις.
Γιατί τα Αγαπήσαμε Τόσο Πολύ;
Ίσως επειδή η ιταλική μουσική βρισκόταν κάπου ανάμεσα στο ξένο και στο οικείο.
Ήταν ευρωπαϊκή pop, αλλά δεν είχε την απόσταση που μερικές φορές είχε η βρετανική ή αμερικανική μουσική. Οι Ιταλοί τραγουδούσαν για τον έρωτα με έναν τρόπο που ένας Έλληνας μπορούσε εύκολα να καταλάβει ακόμη και χωρίς να καταλαβαίνει τις λέξεις.
Οι μελωδίες ήταν άμεσες. Το συναίσθημα ήταν μπροστά. Και τα ρεφρέν ήταν σχεδιασμένα για να τραγουδιούνται.
Ίσως γι’ αυτό τόσα από αυτά τα τραγούδια άντεξαν.
Ακόμη τα Τραγουδάμε
Πέρασαν περισσότερα από σαράντα χρόνια, αλλά αρκούν μερικές νότες.
Felicità.
Sarà perché ti amo.
L’Italiano.
Mamma Maria.
Dolce Vita.
Ξαφνικά επιστρέφουν εικόνες από καλοκαίρια, πάρτι, παλιά ραδιόφωνα, κασέτες, τηλεοπτικές εκπομπές και εποχές που για να ανακαλύψεις ένα τραγούδι έπρεπε πρώτα να το πετύχεις κάπου τυχαία.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον με την ιταλική μουσική των 80s στην Ελλάδα.
Δεν χρειάστηκε ποτέ να μάθουμε καλά τα λόγια.
Χρειάστηκε μόνο να φτάσει το ρεφρέν.