Υπάρχουν δίσκοι που θυμάσαι για τα τραγούδια τους, άλλοι για το εξώφυλλό τους και άλλοι επειδή συνδέθηκαν με μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής σου. Και υπάρχει και το Thriller. Για όσους μεγάλωσαν στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’80, το Thriller δεν ήταν απλώς ένας τεράστιος δίσκος του Michael Jackson. Ήταν ένα από εκείνα τα σπάνια μουσικά γεγονότα που κατάφεραν να βρίσκονται παντού, σε μια εποχή που τίποτα δεν μπορούσε πραγματικά να βρίσκεται παντού.
Δεν υπήρχε YouTube, Spotify ή μουσική διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή. Το MTV είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο η Αμερική έβλεπε την ποπ μουσική, αλλά για τον μέσο Έλληνα τηλεθεατή παρέμενε κάτι μακρινό. Για να δεις ένα καινούργιο ξένο βιντεοκλίπ έπρεπε να περιμένεις την κατάλληλη μουσική εκπομπή στην τηλεόραση. Για να ακούσεις έναν ολόκληρο δίσκο έπρεπε να τον αγοράσεις, να τον έχει κάποιος φίλος ή να βρεις κάποιον να σου τον γράψει σε κασέτα. Μέσα σε αυτόν τον κόσμο εμφανίστηκε το Thriller και, μέσα στους επόμενους μήνες, ο Michael Jackson κατάφερε να μπει σχεδόν σε κάθε ελληνικό σπίτι.
Ένας δίσκος που άλλαξε τα πάντα
Το Thriller κυκλοφόρησε στις 30 Νοεμβρίου 1982. Ο Michael Jackson ήταν ήδη μεγάλος καλλιτέχνης: υπήρχαν οι Jackson 5, είχε προηγηθεί το εξαιρετικά επιτυχημένο Off the Wall και η φωνή του ήταν γνωστή εδώ και χρόνια. Αυτό που ακολούθησε όμως ξεπέρασε κάθε προηγούμενο. Το Thriller δεν στηρίχθηκε σε μία μόνο επιτυχία. Το The Girl Is Mine άνοιξε τον δρόμο και στη συνέχεια ήρθαν τα Billie Jean, Beat It, Wanna Be Startin’ Somethin’, Human Nature, P.Y.T. και φυσικά το ίδιο το Thriller. Ήταν από εκείνους τους σπάνιους δίσκους στους οποίους σχεδόν κάθε πλευρά και κάθε τραγούδι μπορούσε να γίνει μέρος της ποπ κουλτούρας.
Στην Ελλάδα ο δίσκος δεν κυκλοφόρησε μόνο ως κάποια δύσκολη εισαγωγή από το εξωτερικό. Υπήρξε ελληνική έκδοση της Epic/CBS, κατασκευασμένη στην Ελλάδα, και έτσι εκείνο το λευκό εξώφυλλο άρχισε να εμφανίζεται στα ελληνικά δισκοπωλεία. Τότε όμως ο δίσκος ήταν και αντικείμενο. Τον έβγαζες από το ράφι, κοιτούσες το εξώφυλλο, διάβαζες τα ονόματα των τραγουδιών και τα credits και τον έβαζες προσεκτικά στο πικάπ. Και επειδή φυσικά δεν μπορούσαν όλοι να αγοράζουν κάθε νέο LP, υπήρχε η άλλη μεγάλη τεχνολογία διανομής μουσικής της εποχής: η κασέτα. Ένας φίλος είχε το Thriller, ένας άλλος είχε διπλό κασετόφωνο, κάποιος άλλος ήξερε ένα δισκοπωλείο που έγραφε κασέτες, και λίγο αργότερα το άλμπουμ είχε ταξιδέψει σε μια ολόκληρη παρέα.
Από το «Μουσικόραμα» στα ελληνικά σπίτια
Υπήρχε όμως κάτι που έκανε το Thriller διαφορετικό από τους περισσότερους μεγάλους δίσκους που είχαν προηγηθεί: η εικόνα ήταν σχεδόν εξίσου σημαντική με τη μουσική. Και εδώ η χρονική συγκυρία στην Ελλάδα ήταν ιδανική. Τον Σεπτέμβριο του 1982, μόλις λίγους μήνες πριν αρχίσει πραγματικά η έκρηξη του Thriller, είχε ξεκινήσει στην ελληνική τηλεόραση το «Μουσικόραμα» με τον Γιώργο Γκούτη. Για μια γενιά Ελλήνων που αγαπούσε την ξένη μουσική, η εκπομπή έγινε ένα παράθυρο σε έναν κόσμο που μέχρι τότε γνώριζε κυρίως μέσα από το ραδιόφωνο, τους δίσκους και τα περιοδικά.
Υπάρχει μάλιστα μια άμεση σύνδεση ανάμεσα στον Michael Jackson εκείνης της περιόδου και το ελληνικό «Μουσικόραμα». Ο Νίκος Μουρατίδης, που εργαζόταν τότε στην CBS, έχει θυμηθεί αργότερα ότι έδινε στην ΕΡΤ και στον Γιώργο Γκούτη τα βίντεο του Michael Jackson. Έτσι, σε μια Ελλάδα χωρίς MTV στο καθημερινό τηλεοπτικό τοπίο, τα βίντεο που δημιουργούσαν αίσθηση στην Αμερική μπορούσαν να φτάσουν και στο ελληνικό σαλόνι. Και εκεί βρισκόταν ίσως η μεγαλύτερη διαφορά από σήμερα: δεν αποφάσιζες εσύ πότε θα δεις το Billie Jean ή το Beat It. Περίμενες να το παίξει η τηλεόραση. Αν το έχανες, δεν υπήρχε κουμπί replay. Περίμενες την επόμενη φορά.
Το Billie Jean ήταν από εκείνα τα τραγούδια που δεν χρειάζονταν πολλές ακροάσεις. Το μπάσο, ο ρυθμός, η φωνή και η εντελώς διαφορετική παρουσία του Michael δημιουργούσαν κάτι καινούργιο. Μετά ήρθε το Beat It, με τις rock κιθάρες, τον Eddie Van Halen, τη χορογραφία και έναν Michael Jackson που μπορούσε πλέον να βρίσκεται ταυτόχρονα στην pop, στο R&B και στο rock. Και μέσα στο 1983 ήρθε και η εικόνα που θα γινόταν ίσως η πιο χαρακτηριστική της καριέρας του: το moonwalk στην τηλεοπτική εκπομπή Motown 25. Πολύ σύντομα παιδιά σε όλο τον κόσμο —και φυσικά στην Ελλάδα— προσπαθούσαν να γλιστρήσουν προς τα πίσω πάνω στο πάτωμα του σπιτιού ή στην αυλή του σχολείου, συνήθως με πολύ λιγότερο εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Πριν από το «Thriller» υπήρχε το «Starlight»
Και όμως, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τραγούδια στην ιστορία της ποπ παραλίγο να είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Ο Rod Temperton, ο άνθρωπος που έγραψε το τραγούδι, είχε αρχικά δημιουργήσει μια πρώιμη εκδοχή με τον τίτλο «Starlight». Η μουσική βάση που αργότερα θα αναγνωρίζαμε ως Thriller υπήρχε ήδη, αλλά η στιχουργική κατεύθυνση δεν είχε καμία σχέση με νεκροταφεία, τέρατα και πλάσματα της νύχτας. Το ρεφρέν μιλούσε για «starlight» και το τραγούδι είχε μια πολύ πιο φωτεινή, σχεδόν χορευτική διάθεση.
Στη συνέχεια η ιδέα άλλαξε. Ο Temperton αναζήτησε έναν τίτλο που θα μπορούσε να γίνει κάτι μεγαλύτερο και τελικά κατέληξε στο Thriller. Μαζί με τον τίτλο άλλαξε ολόκληρος ο κόσμος του τραγουδιού. Ήρθαν ο τρόμος, το σκοτάδι, τα πλάσματα της νύχτας και η περίφημη αφήγηση του Vincent Price. Εκ των υστέρων μοιάζει σχεδόν αδύνατο να φανταστεί κανείς το άλμπουμ με διαφορετικό τίτλο. Κι όμως, αν είχε επικρατήσει η αρχική ιδέα, σήμερα ίσως μιλούσαμε για το Starlight του Michael Jackson — χωρίς ζόμπι, χωρίς νεκροταφείο και πιθανότατα χωρίς ένα από τα διασημότερα βιντεοκλίπ όλων των εποχών.
Και τότε εμφανίστηκαν τα ζόμπι
Μέχρι το τέλος του 1983 ο Michael Jackson ήταν ήδη το μεγαλύτερο όνομα στην ποπ. Παρ’ όλα αυτά, αυτό που συνέβη με το Thriller ξεπέρασε ακόμη και όσα είχαν προηγηθεί. Ο Michael δεν ήθελε ένα ακόμη απλό μουσικό βίντεο. Με τον σκηνοθέτη John Landis δημιούργησαν μια μικρή ταινία διάρκειας περίπου δεκατεσσάρων λεπτών, με κανονική ιστορία, κινηματογραφική φωτογραφία, ειδικά εφέ, εντυπωσιακό μακιγιάζ και φυσικά μια χορογραφία που θα αναγνωριζόταν για τις επόμενες δεκαετίες.
Για ένα παιδί της δεκαετίας του ’80 το Thriller μπορούσε να είναι ταυτόχρονα συναρπαστικό και λίγο τρομακτικό. Ο Michael μεταμορφωνόταν, οι νεκροί έβγαιναν από τους τάφους και ξαφνικά μια ολόκληρη ομάδα ζόμπι άρχιζε να χορεύει με απόλυτο συγχρονισμό. Και στο κέντρο βρισκόταν εκείνο το κόκκινο δερμάτινο μπουφάν που μέσα σε ελάχιστο χρόνο έγινε τόσο αναγνωρίσιμο όσο και ο ίδιος ο Michael. Δεν έμοιαζε με τίποτα που είχαμε συνηθίσει να αποκαλούμε «βιντεοκλίπ».
Η βιντεοκασέτα που συνέχισε τη ζωή του Thriller
Υπάρχει όμως και ένα κομμάτι αυτής της ιστορίας που όσοι έζησαν την εποχή του VHS πιθανότατα θυμούνται πολύ καλύτερα από τις νεότερες γενιές. Το Thriller απέκτησε τη δική του βιντεοκασέτα, το Making Michael Jackson’s Thriller, και αυτή δεν περιείχε απλώς το ολοκληρωμένο δεκατετράλεπτο φιλμ. Έδειχνε τι συνέβαινε πίσω από τις κάμερες: τις πρόβες, τη χορογραφία, τον Michael να δουλεύει με τον John Landis, τη δημιουργία των ζόμπι, το μακιγιάζ και τα ειδικά εφέ, μαζί με επιπλέον υλικό από εκείνη την εκπληκτική περίοδο της καριέρας του. Η κασέτα έγινε από μόνη της ένα τεράστιο γεγονός στην αγορά του home video και συνέχισε να κυκλοφορεί για χρόνια μετά την αρχική έκρηξη του Thriller.
Και εδώ η ιστορία συναντά ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ελληνικής δεκαετίας του ’80: το βιντεοκλάμπ της γειτονιάς. Εκεί όπου πηγαίναμε Παρασκευή ή Σάββατο και περνούσαμε ώρα κοιτάζοντας τα εξώφυλλα στις σειρές των VHS, ανάμεσα στις κωμωδίες, τις περιπέτειες, τις ταινίες τρόμου και τις πολεμικές τέχνες μπορούσες να συναντήσεις και το Making Michael Jackson’s Thriller. Για πολλά παιδιά η κασέτα έγινε ένας δεύτερος τρόπος ανακάλυψης του Thriller, ακόμη και αρκετά χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του. Τη νοίκιαζες, την έπαιρνες σπίτι και πλέον δεν χρειαζόταν να περιμένεις πότε θα αποφασίσει η τηλεόραση να δείξει ξανά το βίντεο. Μπορούσες να το δεις δύο και τρεις φορές μέσα στο ίδιο Σαββατοκύριακο, μαζί με όλα εκείνα τα παρασκήνια που έκαναν τον κόσμο του Michael Jackson να μοιάζει ακόμη μεγαλύτερος.
Αυτό είναι ίσως και ένα από τα στοιχεία που εξηγούν γιατί το Thriller παρέμεινε ζωντανό πολύ περισσότερο από τον συνηθισμένο κύκλο ζωής μιας επιτυχίας. Ένα παιδί που ήταν πολύ μικρό το 1983 μπορούσε να το ανακαλύψει το 1986 ή το 1988 μέσα από μια βιντεοκασέτα στο τοπικό βιντεοκλάμπ. Το Thriller πέρασε έτσι από τη μουσική βιομηχανία στην κουλτούρα του VHS και από εκεί σε μια καινούργια γενιά θεατών.
Όταν η μουσική δεν ήταν διαθέσιμη όποτε ήθελες
Σήμερα μπορούμε να δούμε το Thriller μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, να βρούμε το Starlight, τα παρασκήνια, τις πρόβες, συνεντεύξεις και σχεδόν κάθε πληροφορία γύρω από την παραγωγή του. Τότε όμως η σπανιότητα ήταν μέρος της εμπειρίας. Περίμενες το «Μουσικόραμα» για να δεις ένα βίντεο, πήγαινες στο δισκοπωλείο για το LP, αντέγραφες τον δίσκο ενός φίλου σε κασέτα και αργότερα έψαχνες το VHS στο βιντεοκλάμπ. Ίσως ακριβώς επειδή δεν είχαμε τα πάντα διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή, όσα τελικά βλέπαμε και ακούγαμε έμεναν περισσότερο στη μνήμη μας.
Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80 ο Michael Jackson δεν ήταν πλέον απλώς ένας πολύ διάσημος Αμερικανός τραγουδιστής. Το κόκκινο μπουφάν, το λευκό γάντι, οι λευκές κάλτσες, το fedora και φυσικά το moonwalk είχαν γίνει παγκόσμια σύμβολα. Και η Ελλάδα δεν έμεινε έξω από αυτό το φαινόμενο. Τα τραγούδια βρίσκονταν στα πάρτι, στις ντισκοτέκ και στο ραδιόφωνο, οι εικόνες στην τηλεόραση και στις βιντεοκασέτες, και οι κινήσεις του Michael αντιγράφονταν σε σπίτια και σχολικές αυλές. Το Thriller είχε πλέον ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια ενός άλμπουμ.
Σαράντα και πλέον χρόνια αργότερα είναι εύκολο να κοιτάξει κανείς τα ρεκόρ πωλήσεων, τα βραβεία και τα charts και να προσπαθήσει μέσα από τους αριθμούς να εξηγήσει το φαινόμενο. Για όσους όμως έζησαν εκείνα τα χρόνια στην Ελλάδα, οι αριθμοί δεν είναι απαραίτητα αυτό που έρχεται πρώτο στη μνήμη. Είναι ο Γιώργος Γκούτης και το «Μουσικόραμα». Είναι το λευκό εξώφυλλο στο δισκοπωλείο και μια κασέτα γραμμένη από κάποιον φίλο. Είναι κάποιος στο σχολείο που προσπαθεί να κάνει moonwalk. Είναι τα ζόμπι που ίσως σε τρόμαξαν λίγο την πρώτη φορά. Και είναι εκείνη η βιντεοκασέτα που ανακάλυψες στο βιντεοκλάμπ και πήρες σπίτι για το Σαββατοκύριακο.
Γιατί τελικά το Thriller δεν ήταν απλώς ένας δίσκος που ακούσαμε.
Ήταν μια ολόκληρη εποχή που ζήσαμε.