Υπήρχε μια εποχή που την Κυριακή δεν αναρωτιόσουν τι θα δεις στο Netflix, δεν έψαχνες για ώρες στις πλατφόρμες και φυσικά δεν υπήρχε περίπτωση να πεις «θα το δω αργότερα».
Υπήρχαν δύο κανάλια.
Και πολλές φορές, μία μόνο τηλεόραση για ολόκληρο το σπίτι.
Για όσους μεγάλωσαν στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’80, η Κυριακή είχε έναν δικό της ρυθμό. Ξεκινούσε πιο αργά από τις υπόλοιπες ημέρες, περνούσε από το μεγάλο οικογενειακό τραπέζι και κάπου μέσα στο απόγευμα κατέληγε σχεδόν αναπόφευκτα στο σαλόνι. Εκεί όπου η τηλεόραση, συνήθως ένα μεγάλο ξύλινο ή πλαστικό κουτί σε περίοπτη θέση, περίμενε να γίνει για μερικές ώρες το κέντρο του σπιτιού.
Και το περίεργο είναι ότι, παρόλο που είχαμε τόσο λίγες επιλογές, θυμόμαστε εκείνες τις Κυριακές σαν να είχαμε πολύ περισσότερα να δούμε.
Πρώτα Το Κυριακάτικο Τραπέζι
Πριν από την τηλεόραση υπήρχε το φαγητό.
Η Κυριακή ήταν η ημέρα που το τραπέζι κρατούσε περισσότερο. Κρέας στον φούρνο, πατάτες, μακαρόνια, σαλάτα στη μέση, ψωμί κομμένο σε φέτες και πολλές φορές συγγενείς που είχαν έρθει για φαγητό. Οι μεγάλοι συνέχιζαν τη συζήτηση πολύ μετά το τέλος του γεύματος, ενώ τα παιδιά άρχιζαν να βαριούνται και να περιμένουν την επόμενη φάση της ημέρας.
Και κάπου εκεί άνοιγε η τηλεόραση.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 οι επιλογές ήταν ΕΡΤ και ΥΕΝΕΔ. Το 1982 η ΥΕΝΕΔ πέρασε σε πολιτικό έλεγχο και έγινε ΕΡΤ2, ενώ αργότερα μέσα στη δεκαετία φτάσαμε στις ονομασίες ΕΤ1 και ΕΤ2.
Δύο κανάλια. Αυτό ήταν.
Δεν υπήρχε τηλεχειριστήριο σε κάθε χέρι, δεύτερη οθόνη, tablet ή κινητό. Και σε πολλά ελληνικά σπίτια δεν υπήρχε ούτε δεύτερη τηλεόραση.
Ό,τι έβλεπε ένας, το έβλεπαν λίγο-πολύ όλοι.
«Βάλε Να Δούμε Τι Έχει»
Αυτή η φράση ίσως περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο την τηλεόραση εκείνης της εποχής.
Δεν διαλέγαμε πρώτα τι θέλαμε να δούμε και μετά το βρίσκαμε. Ανοίγαμε την τηλεόραση για να ανακαλύψουμε τι είχε.
Το πρόγραμμα βρισκόταν στην εφημερίδα ή σε κάποιο περιοδικό. Διαφορετικά, γύριζες από το ένα κανάλι στο άλλο.
Το ένα.
Και το άλλο.
Και ξανά πίσω.
Κινούμενα σχέδια και παιδικά προγράμματα είχαν φυσικά ιδιαίτερη θέση στα μάτια των μικρότερων. Στοιχεία τηλεθέασης της εποχής δείχνουν, για παράδειγμα, κινούμενα σχέδια στην ΕΡΤ2 την Κυριακή στις 17:45 το 1984, με πολύ μεγάλη απήχηση στα παιδιά.
Δεν χρειαζόταν να υπάρχουν δεκάδες παιδικά κανάλια. Όταν ήξερες ότι κάτι που σου άρεσε παιζόταν συγκεκριμένη ώρα, ήσουν εκεί.
Γιατί αν το έχανες, το έχανες.
Όταν Το Πρόγραμμα Αποφάσιζε Για Σένα
Σήμερα μια ολόκληρη σειρά μπορεί να βρίσκεται διαθέσιμη μπροστά μας και να λέμε «θα τη δω κάποια στιγμή».
Τότε συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο.
Η τηλεόραση σου έλεγε:
Κυριακή, 17:45.
Και αν ήθελες να το δεις, στις 17:45 έπρεπε να βρίσκεσαι μπροστά στην τηλεόραση.
Δεν υπήρχε pause. Δεν υπήρχε «από την αρχή». Δεν υπήρχε on demand. Τα βίντεο άρχισαν βέβαια να μπαίνουν στα ελληνικά σπίτια μέσα στη δεκαετία, αλλά για μεγάλο μέρος της καθημερινής τηλεοπτικής εμπειρίας ίσχυε ακόμη ένας απλός κανόνας:
Η εκπομπή παιζόταν μία συγκεκριμένη ώρα.
Και εσύ προσαρμοζόσουν σε αυτήν.
Ίσως γι’ αυτό τα τηλεοπτικά προγράμματα έχουν μείνει τόσο έντονα στη μνήμη εκείνης της γενιάς. Δεν ήταν απλώς κάτι που βλέπαμε. Ήταν μικρά ραντεβού μέσα στην εβδομάδα.
Και Μετά Ερχόταν Το Ποδόσφαιρο
Για πολλά σπίτια, η Κυριακή σήμαινε και γήπεδο.
Ακόμη κι αν κανείς στην οικογένεια δεν είχε πάει στο γήπεδο, υπήρχε η αγωνία για τα αποτελέσματα, τα γκολ και τις φάσεις της αγωνιστικής.
Και τότε δεν υπήρχε κινητό για να δεις το γκολ δέκα δευτερόλεπτα μετά. Δεν υπήρχαν εφαρμογές που έστελναν ειδοποίηση σε πραγματικό χρόνο, ούτε εκατοντάδες βίντεο στα social media.
Περίμενες.
Η Αθλητική Κυριακή, μια από τις μακροβιότερες εκπομπές της ελληνικής τηλεόρασης, έγινε αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της εβδομαδιαίας συνήθειας. Το χαρακτηριστικό μουσικό της θέμα του Χρήστου Λεοντή ήταν αρκετό για να καταλάβεις ότι η Κυριακή πλησίαζε πια προς το τέλος της.
Απέναντι υπήρχαν και οι αθλητικές εκπομπές του δεύτερου καναλιού. Η ΥΕΝΕΔ είχε την Αθλητική Επιθεώρηση, η οποία μετά τη μετατροπή του σταθμού σε ΕΡΤ2 συνέχισε ως Αθλητικές Εικόνες.
Για τον φίλαθλο, αυτές οι εκπομπές δεν ήταν απλώς σχολιασμός. Ήταν ένας από τους βασικούς τρόπους για να δει επιτέλους τις φάσεις που όλη την ημέρα άκουγε να συζητούνται.
Ποιος Αποφασίζει Τι Θα Δούμε;
Εδώ βρισκόταν το μεγάλο οικογενειακό πρόβλημα.
Μία τηλεόραση.
Δύο κανάλια.
Τέσσερις ή πέντε άνθρωποι στο σπίτι.
Τα παιδιά ήθελαν το δικό τους πρόγραμμα. Ο πατέρας μπορεί να περίμενε τα αθλητικά. Η μητέρα ή η γιαγιά κάποια σειρά ή ταινία. Και φυσικά δεν υπήρχε η σημερινή λύση όπου ο καθένας παίρνει μια διαφορετική οθόνη και εξαφανίζεται σε διαφορετικό δωμάτιο.
Έπρεπε κάπως να τα βρείτε.
Κι έτσι, χωρίς ίσως να το αντιλαμβανόμαστε τότε, η τηλεόραση ήταν πολύ περισσότερο οικογενειακή εμπειρία απ’ ό,τι είναι σήμερα.
Βλέπαμε πράγματα που ίσως δεν θα επιλέγαμε μόνοι μας, απλώς επειδή τα έβλεπε κάποιος άλλος.
Τα παιδιά έβλεπαν μαζί με τους γονείς ελληνικές ταινίες. Οι γονείς μάθαιναν τα παιδικά προγράμματα. Κάποιος παρακολουθούσε ποδόσφαιρο επειδή απλώς… δεν υπήρχε κάτι άλλο να κάνει.
Και την επόμενη ημέρα, στο σχολείο ή στη δουλειά, πολλοί είχαν δει το ίδιο πράγμα.
Όταν Η Τηλεόραση Ένωνε Μια Ολόκληρη Χώρα
Αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο πράγμα να εξηγήσεις σε κάποιον που μεγάλωσε με εκατοντάδες κανάλια και streaming.
Στη δεκαετία του ’80, ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα μπορούσε πραγματικά να γίνει κοινή εμπειρία για ένα τεράστιο κομμάτι της χώρας.
Δεν υπήρχαν αλγόριθμοι που έδειχναν διαφορετικά πράγματα στον καθένα. Δεν υπήρχαν προσωπικές προτάσεις. Δεν υπήρχε καν η δυνατότητα για ατελείωτη επιλογή.
Υπήρχαν δύο προγράμματα.
Αυτό δημιουργούσε κάτι που σήμερα είναι πολύ πιο δύσκολο να συμβεί: μια κοινή τηλεοπτική μνήμη.
Μπορεί σήμερα να μη θυμόμαστε ακριβώς ποια Κυριακή είδαμε μια συγκεκριμένη ταινία ή ποιο επεισόδιο μιας σειράς παιζόταν. Θυμόμαστε όμως το δωμάτιο. Την τηλεόραση στη γωνία. Τον ήχο από τα πιάτα που μάζευε κάποιος στην κουζίνα. Τον πατέρα ή τον παππού στην πολυθρόνα. Το παιδί ξαπλωμένο στο χαλί μπροστά στην οθόνη.
Και έξω να αρχίζει σιγά-σιγά να σκοτεινιάζει.
Και Μετά Ήρθε Το 1989
Προς το τέλος της δεκαετίας, όλα άρχισαν να αλλάζουν.
Το 1989 εμφανίστηκε η ιδιωτική τηλεόραση και το τηλεοπτικό τοπίο που οι Έλληνες γνώριζαν επί δεκαετίες άρχισε να μεταμορφώνεται με εκπληκτική ταχύτητα.
Το MEGA ξεκίνησε να εκπέμπει τον Νοέμβριο του 1989 και σύντομα ακολούθησαν νέοι σταθμοί, νέες εκπομπές και πολύ περισσότερες επιλογές.
Μέσα στα επόμενα χρόνια, η ελληνική οικογένεια δεν είχε πλέον να αποφασίσει απλώς μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου καναλιού.
Το ζάπινγκ είχε πραγματικά αρχίσει.
Και μαζί του άρχισε σιγά-σιγά να χάνεται εκείνη η παράξενη τηλεοπτική συνθήκη όπου εκατομμύρια άνθρωποι μπορούσαν να περάσουν την Κυριακή τους βλέποντας περίπου τα ίδια πράγματα.
Μια Κυριακή Που Δεν Υπάρχει Πια
Αν μπορούσαμε να επιστρέψουμε για λίγο σε ένα ελληνικό σπίτι του 1985, ίσως να μας έκανε εντύπωση πόσο λίγα υπήρχαν.
Δύο κανάλια.
Μία τηλεόραση.
Κανένα κινητό.
Κανένα streaming.
Κανένα κουμπί για να ξεκινήσεις την εκπομπή από την αρχή.
Κι όμως, γύρω από εκείνη τη μία οθόνη υπήρχαν περισσότεροι άνθρωποι.
Ίσως τελικά αυτό να είναι που θυμόμαστε περισσότερο από τα Κυριακάτικα απογεύματα της δεκαετίας του ’80. Όχι τόσο ποια εκπομπή έπαιζε στις έξι ή ποια ταινία ακολουθούσε.
Αλλά το ότι ήμασταν όλοι στο ίδιο δωμάτιο και βλέπαμε την ίδια τηλεόραση.
Και όταν τελείωνε η Αθλητική Κυριακή και η Κυριακή έδινε σιγά-σιγά τη θέση της στη Δευτέρα, υπήρχε εκείνο το συναίσθημα που κάθε παιδί της εποχής θυμάται πολύ καλά:
Αύριο είχε πάλι σχολείο.